Brobbey ngã xuống, Weghorst được xướng tên: một bản tin chạy nhanh hơn cả huấn luyện viên

Hai giờ sáng, quán cà phê nhỏ trên đường Lạch Tray chỉ còn ba người ngồi lại. Trên màn hình, Brian Brobbey đuổi theo một đường chuyền dài vào hành lang trái, bứt tốc, rồi đột ngột dừng lại. Không va chạm, không tiếng còi. Chỉ có bàn tay anh đưa ra sau đùi, và cả khán đài im đi một nhịp. Tôi đến sân không để xem ai ghi bàn, mà để xem ai đứng dậy sau cú sút trượt. Đêm ấy, người ta không đứng dậy. Brobbey đi bộ ra biên, mắt nhìn xuống cỏ, và người vào thay anh là Mexx Meerdink — cái tên mà phần lớn khán giả Việt Nam phải mở điện thoại tra cứu giữa hiệp. Mười chín năm theo dõi bóng đá dạy tôi một điều: những thay đổi lớn nhất của một đội tuyển không bắt đầu bằng bàn thắng. Chúng bắt đầu bằng một cái tên bị xóa khỏi danh sách. Trận Hà Lan gặp Đức kết thúc với tỷ số 1-1. Một kết quả không nói lên nhiều về phong độ, bởi bóng đá quốc tế hiếm khi cho chúng ta đủ mẫu để kết luận từ một trận. Điều đáng nói nằm ở đoạn sau, ở cách thông tin di chuyển trong vòng vài giờ sau tiếng còi mãn cuộc. Ronald Koeman bước vào phòng họp báo với tư cách huấn luyện viên trưởng đội tuyển Hà Lan. Ông nói đội sẽ gọi bổ sung một tiền đạo. Ông nói mình chưa biết là ai. Đó là câu nói của một người làm nghề: cần chờ kết quả chụp chiếu, cần xác nhận câu lạc bộ chịu nhả người, cần xem lịch thi đấu của đội trong hai tuần tới. Nhưng trước khi Koeman kịp rời bục, một cái tên đã được xướng lên trên sóng truyền hình: Wout Weghorst. Rafael van der Vaart pha trò rằng chắc ai đó đã lẻn vào xe của Weghorst ở Enschede, ngụ ý rằng tiền đạo này đang ở rất gần, sẵn sàng lên đường. Ronald de Boer thừa nhận Memphis Depay cũng là một phương án, nhưng cho rằng ở thời điểm này, Weghorst hợp lý hơn. Các bình luận gia của đài NOS thì nói thẳng ra điều mà không ai muốn nói: không còn nhiều lựa chọn khác. Đó là câu nói thật nhất của cả buổi tối. Hãy bắt đầu từ chuyên môn, vì phần lớn cuộc tranh luận đang bỏ qua nó. Brobbey, Weghorst và Depay là ba mẫu tiền đạo khác nhau về bản chất, và việc thay người giữa họ không giống như thay một cái ghế cùng loại trong phòng khách. Nó thay đổi hình học tấn công của cả đội. Brobbey là tiền đạo của khoảng trống phía sau. Anh chạy chỗ, đè người, bứt tốc, tranh chấp những đường bóng không thuộc về mình. Khi Brobbey có mặt, hàng thủ đối phương buộc phải lùi sâu hơn một nhịp, và chính cái nhịp lùi ấy mở ra khoảng trống cho tuyến giữa phía trên anh. Đường bóng hay nhất của Hà Lan trong những trận có Brobbey thường là đường chọc khe sau lưng trung vệ. Weghorst là cái cột. Anh làm tường, tranh bóng bổng, hút trung vệ, và trở thành điểm đến cho những đường bóng dài từ tuyến dưới lẫn những quả tạt từ hai cánh. Anh giữ bóng đủ lâu để đồng đội dâng lên. Anh biến những tình huống bóng chết thành mối đe dọa thật sự. Depay là mẫu thứ ba: một tiền đạo lùi sâu, giữ bóng, tham gia vào các pha phối hợp nhóm, đôi khi đóng vai trò như một số chín ảo. Với Depay, đội bóng chơi bằng nhịp ngắn, bằng những đường chuyền dưới chân, bằng sự cơ động. Ba mẫu ấy đòi hỏi ba cách chơi khác nhau từ tuyến giữa trở lên. Khi Brobbey rời sân và Weghorst bước vào, thứ biến mất đầu tiên là những pha bóng chạy sau lưng hàng thủ. Thứ xuất hiện thay vào đó là bóng dài, bóng hai và bóng bổng. Hàng tiền vệ phải chuyển từ việc tìm khe hở sang việc đưa bóng lên sớm. Hai cánh phải tạt nhiều hơn. Các hậu vệ biên phải dâng cao hơn. Và đội bóng, một cách tổng thể, trở nên trực diện hơn — hiệu quả trong việc phá vỡ hàng thủ đá thấp đông người, nhưng chậm hơn trong việc trừng phạt hàng thủ dâng cao. Đó là lý do vì sao câu hỏi nên gọi ai không thể trả lời bằng phong độ đơn thuần. Phong độ cho biết một cầu thủ đang đá tốt. Mẫu tiền đạo cho biết đội bóng sẽ đá như thế nào. Hai điều đó khác nhau, và rất nhiều cuộc tranh luận trên truyền hình trộn lẫn chúng. Việc một cựu tuyển thủ như Ronald de Boer nghiêng về Weghorst ở thời điểm này cũng nói lên điều gì đó về kế hoạch. Nếu đối thủ đá thấp và chịu đựng, một tiền đạo biết làm tường và tranh bóng bổng trở nên hữu dụng hơn một tiền đạo chỉ biết chạy. Nhưng nếu đối thủ dâng cao và để lộ khoảng trống phía sau, chính sự lựa chọn ấy lại trở thành điểm chậm của cả hệ thống. Ở khía cạnh này, việc một tiền đạo đang khoác áo FC Twente được xem là ứng viên số một cũng đáng chú ý. Đội tuyển Hà Lan từ lâu vẫn chọn người theo phong độ chứ không theo tên câu lạc bộ, và điều đó khiến cánh cửa của đội tuyển luôn mở với những nơi ít hào quang hơn. Đổi lại, một suất lên tuyển cũng là một lần nâng giá: nó đưa cầu thủ ra khỏi vùng phủ sóng hẹp của giải quốc nội và đặt anh vào tầm nhìn của những thị trường lớn hơn. Đó là lợi ích thứ hai, ít được nói tới, của một cuộc gọi. Việc Mexx Meerdink ra mắt đội tuyển trong chính trận đấu ấy cũng là một tín hiệu. Một huấn luyện viên trao cơ hội cho một tiền đạo trẻ trước khi gọi bổ sung một cựu binh cho thấy ông đang kiểm tra nguồn lực nội bộ trước khi đưa ra quyết định ngắn hạn. Nhưng việc Koeman vẫn nói rằng sẽ gọi thêm người cho thấy ông chưa tin vào phương án nội bộ. Rồi đến phần khó nghe nhất. Bóng đá Hà Lan từng sản sinh tiền đạo cắm theo dây chuyền. Những cái tên như Patrick Kluivert, Ruud van Nistelrooy, Robin van Persie, Klaas-Jan Huntelaar tiếp nối nhau qua nhiều thế hệ. Một đội tuyển có truyền thống như vậy mà phải gọi lại một cầu thủ đã qua tuổi ba mươi chỉ vì một chấn thương gân kheo — đó là dấu hiệu của sự thiếu hụt, chứ không phải của sự giàu có. Moscow có tuyết, Hải Phòng có gió biển. Bóng đá đưa cả hai vào chung một câu chuyện. Một chấn thương gân kheo ở Enschede có thể khiến một quán cà phê ở Hải Phòng im đi một nhịp lúc hai giờ sáng, và đó là lý do tôi vẫn ngồi lại sau tiếng còi mãn cuộc, chờ xem ai đó sẽ nói điều gì thật. Điểm phản trực giác nằm ở đây: bản tin ấy không cung cấp thêm một thông tin chuyên môn nào. Nó chỉ nói đội sẽ gọi một ai đó. Nhưng nó kịp xây xong một kết luận tập thể trong vòng vài phút. Bốn bình luận gia cùng nói một cái tên, và cái tên ấy lập tức trở thành gần như chắc chắn. Huấn luyện viên bỗng bị đặt vào thế phải chứng minh rằng mình không ngốc nếu chọn người khác. Có một chi tiết mà tôi cho là quan trọng hơn cả câu chuyện tiền đạo: trong lúc tin lan nhanh, có bản tin đã ghi sai người ngồi ghế huấn luyện viên trưởng đội tuyển Hà Lan, gán cho đội một cái tên Tây Ban Nha chưa từng dẫn dắt họ. Một bản tin sai được về người đứng ở đường biên thì mọi kết luận của nó về người đứng trên sân cũng nên được đọc bằng cùng một mức nghi ngờ. Ở góc nhìn của một người làm nghề quan sát, đây là lúc thấy rõ hai tốc độ khác nhau đang cùng tồn tại. Tốc độ của truyền hình: nhanh, dứt khoát, cần một cái tên để bán. Tốc độ của phòng thay đồ: chậm, kín, cần một kết quả chụp chiếu và một cuộc gọi điện thoại. Ở đâu có tiếng bóng lăn, ở đó có người giữ nhịp. Tôi chỉ là người lắng nghe. Và điều tôi nghe được đêm ấy là tiếng của một quyết định đang bị thúc ép, chứ chưa phải một quyết định đã xong. Kẻ bị lãng quên trong câu chuyện này không phải một cầu thủ nào. Đó là quyền được chưa quyết định của một huấn luyện viên. Ba tín hiệu cần theo dõi trong những ngày tới. Kết quả chụp chiếu gân kheo của Brobbey, vì chấn thương độ một tuần khác hoàn toàn với chấn thương độ sáu tuần, và nó quyết định mức độ khẩn cấp của cuộc gọi. Cái tên được công bố, bởi khoảng cách giữa Weghorst và Depay là khoảng cách về cách chơi, không phải về đẳng cấp. Và cách dùng người được gọi: đá chính từ đầu, hay vào sân ở phút 65 khi đội cần một bàn — câu trả lời cho vế sau sẽ nói nhiều hơn cả bản danh sách. Người ta có thể quên tên anh, nhưng không thể quên tiếng giày anh bước trên sân. Với Brobbey, câu hỏi của tuần này là liệu tiếng giày ấy sẽ vang lại sớm trên sân cỏ, hay sẽ chỉ còn là tiếng bước chân lặng lẽ trong hành lang phòng y tế của câu lạc bộ, khi đội tuyển đã bay đi mà không có anh.